Thông tin lý luận Thông tin lý luận
Mạng xã hội và phương pháp truyền thông tương tác

  

Nhandan.vn - Cả nước bước vào giai đoạn phong tỏa ở mức độ cao hơn, nhằm chống chọi sự lây lan nhanh chóng của Covid-19. Trong bối cảnh ấy, việc truyền tải thông tin đến người dân cần có sự kết hợp hiệu quả giữa các kênh truyền thống và mạng xã hội. Tuy nhiên, “chơi” với mạng xã hội như thế nào? Đó là câu hỏi không dễ trả lời.

Từ những kết nối cá nhân

Tôi mở tài khoản mạng xã hội từ khá sớm, và sử dụng Blog 360° của Yahoo! như một công cụ ghi nhật ký, chia sẻ những câu chuyện đời thường với bạn bè trong những ngày chập chững khởi nghiệp. Nhưng phải đến những năm 2010 - 2011, tôi mới thật sự phát hiện ra sức ảnh hưởng của mạng xã hội, rồi bắt đầu sử dụng Facebook hay LinkedIn để tiếp cận khách hàng, độc giả và xây dựng hình ảnh cá nhân. Khi ấy, cộng sự của tôi còn nhắn tin, đề nghị tôi hạn chế xuất hiện trên cái nền tảng “vớ vẩn”, vì lo ngại những hệ lụy tiêu cực ảnh hưởng đến uy tín cá nhân. 

Cú huých thật sự đến khi nhờ mạng xã hội những mối quan hệ không còn lệ thuộc vào hoạt động ngoài đời. Chúng ta dễ dàng kết nối với hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn bạn bè ở bất cứ đâu trên thế giới, được biết đến những loại thông tin do họ chia sẻ. Hay hơn nữa, mạng xã hội giúp ta đưa thông tin đến với đối tượng mình mong muốn, gây ảnh hưởng, chi phối suy nghĩ và cảm xúc của cộng đồng đối với sản phẩm, dịch vụ và thương hiệu của mình.

Tất nhiên, theo dòng thời gian, chúng ta cũng thấy xuất hiện những tác động tiêu cực của mạng xã hội. Đó là những lời phán xét ác ý bỗng nhiên đổ vào đầu ta, từ những người không hề quen biết, là những tin đồn đại thất thiệt, tin giả làm hoang mang dư luận, là những cuộc khủng hoảng của cả cá nhân và doanh nghiệp, và những tệ nạn xã hội len lỏi vào đời sống xã hội. Có những lúc mạng xã hội gây ra bất ổn, thậm chí bạo lực, thậm chí có thể dẫn tới sự sụp đổ của cả một chế độ. 

Đến sự thay đổi phương thức truyền thông

Mạng xã hội đầu tiên được chính thức công nhận là Six Degrees, ra đời từ năm 1997. Nó cho phép người dùng lập tài khoản cá nhân và kết bạn với người khác, tương tự như những gì chúng ta thấy ngày hôm nay. MySpace và LinkedIn chỉ được phổ biến từ đầu những năm 2000. Twitter và Facebook mở cửa cho thế giới vào năm 2006, nhanh chóng trở thành những mạng xã hội có ảnh hưởng nhất. Tiếp theo đó là sự xuất hiện của các mạng xã hội đánh vào các phân khúc hẹp, như Pinterest (hình ảnh), Instagram (hình ảnh/video), Spotify (âm nhạc/podcast), Foursquare (địa điểm), phục vụ các nhu cầu khá đặc thù hoặc những phân khúc xác định. Mới đây, chúng ta thấy tiếp tục xuất hiện những mạng xã hội dành cho video ngắn như TikTok, cho giọng nói (voice) như Clubhouse, OnMic… Tại Việt Nam, mạng xã hội Lotus mở chiến dịch thông tin “Lá chắn virus corona”, cung cấp những thông tin tin cậy và kiến thức hữu ích; kêu gọi mỗi người trở thành “lá chắn” bảo vệ bản thân, người thân và xã hội. Đây là những minh chứng cụ thể cho thấy mạng xã hội có thể trở thành trợ thủ đắc lực trong công cuộc phòng, chống đại dịch.

Mạng xã hội, cho dù với quy mô nào, hay hình thức nào, cũng dựa trên một nguyên lý căn bản: Sự kết nối tương hỗ giữa các cá nhân. Tùy theo mức độ cởi mở đối với khả năng kết nối, tùy vào khối lượng và chất lượng nội dung san sẻ, mà mỗi cá nhân có thể xây dựng quanh mình một cộng đồng những người quen biết, những người bạn, những người theo dõi, và cả những “tín đồ” trung thành. Cộng đồng đó tồn tại và vận hành dựa trên nền tảng truyền thông tương tác, nghĩa là cả chủ thể truyền thông và công chúng của họ vừa đồng thời là người cung cấp nội dung, vừa là người phân phối, thúc đẩy nội dung lan tỏa, lại vừa là người tiếp nhận nội dung. Đó là những cuộc hội thoại bình đẳng giữa cả hai bên, hoặc bổ sung giá trị cho nhau, hoặc là phản biện, thậm chí có thể phân hóa, đối nghịch lẫn nhau. 

Chúng ta dễ dàng nhận thấy, nếu người làm truyền thông chỉ đóng một vai trò là tạo ra nội dung, vẫn đi theo phương thức truyền thông một chiều như trước, thì rất khó xây dựng được cho mình một cộng đồng như thế. Thậm chí, nếu người làm truyền thông đóng kín, từ chối hội thoại, cộng đồng đó chắc chắn sẽ tan vỡ. Nhiều cơ quan, đơn vị, cũng theo xu hướng mà mở ra các trang trên mạng xã hội, nhưng ngăn chặn hoặc kiểm duyệt quá chặt chẽ các bình luận, tham gia ý kiến, chia sẻ, né tránh các ý kiến trái chiều, từ chối tương tác, thì sự tồn tại trên mạng xã hội không còn ý nghĩa. 

Khác với báo chí, nội dung trên mạng xã hội không phải do một bên đưa ra, mà là sự cộng hưởng chung của cộng đồng, nhưng được điều tiết bởi chủ thể truyền thông. Chẳng hạn, trong cuộc chiến chống tin giả, một số cơ quan báo chí, như Báo Nhân Dân hay VietnamPlus xây dựng các chuyên trang “fact check” (kiểm chứng thông tin), dùng nghiệp vụ báo chí để phân tích xác định tin giả. Group “Chung tay chống tin giả - fake news” của tôi trên Facebook lại là nơi cộng đồng cùng phát hiện hoang tin, nguồn phát tán tin giả để cảnh báo cho mọi người. 

Quản lý thông tin trên không gian ảo

Phương thức truyền thông truyền thống tập trung phát tin một chiều (broadcast), sử dụng những kênh có độ phủ lớn. Phương thức này, gọi là outbound - hướng ngoại, phủ sóng đến một nhóm đối tượng rộng lớn và hy vọng thông điệp của mình được truyền tải đến một phần độc giả nhất định, nhưng rất khó xác định chính xác họ là ai. 

Trong khi đó, truyền thông trên mạng xã hội dùng nội dung để thu hút công chúng, thường được gọi là phương thức inbound - hướng nội, nhắm đến từng cá nhân có danh tính khá rõ ràng (tất nhiên ngoại trừ các tài khoản ảo hoặc giả mạo), và theo phương thức lan truyền. Những nội dung được quan tâm (hoặc bị phản đối) dễ dàng được chia sẻ và tiếp tục tác động đến những nhóm công chúng lớn hơn. Phương thức truyền thông này phải hiểu khá rõ đặc điểm tâm lý, nhu cầu, mối quan tâm của từng phân khúc đối tượng truyền thông để đưa ra thông điệp phù hợp, thu hút sự chú ý của họ. Không những thế, truyền thông trên mạng xã hội là phải trao đổi, tương tác với công chúng của mình, để họ thẩm thấu hết nội dung truyền thông, giải tỏa những băn khoăn, thiếu hụt thông tin, hoặc giải thích những gì chưa được hiểu đúng. 

Xin trở lại với TP Hồ Chí Minh. Mặc dù hầu hết người dân đều ý thức được tính nghiêm trọng của tình hình và ủng hộ chỉ thị “ai ở đâu ở yên đó”, đưa quân đội vào hỗ trợ kiểm soát và phân phối, hậu cần. Tuy nhiên, không ít người vẫn không khỏi lo lắng vì thiếu thông tin. Vừa rồi, Sở Thông tin và Truyền thông ra mắt chương trình livestream hằng ngày “Dân hỏi - Thành phố trả lời” trên mạng xã hội Facebook (fanpage) của Trung tâm Báo chí TP Hồ Chí Minh. Đây là nỗ lực đầu tiên trực tiếp đối thoại và tương tác giữa chính quyền với người dân. Tôi ước rằng, giá như lâu nay thành phố có một kênh đối thoại như thế, chia sẻ thông tin, giải thích các vấn đề còn vướng mắc, như kế hoạch phân phối lương thực và nhu yếu phẩm, hướng dẫn hành vi, ứng xử của người dân trong từng trường hợp khó khăn, phát hiện ca bệnh nặng, hoặc giải quyết các vấn đề sinh kế trong tình cảnh “án binh bất động”. 

Tuy vậy, mạng xã hội cũng là con dao hai lưỡi. Những rủi ro thông tin trên mạng như những ngòi nổ, có thể thổi bùng lên những phản ứng trái chiều, hoặc trở thành những cơn địa chấn đối với bất cứ tổ chức nào. Một khi đã tham gia mạng xã hội, bất cứ một thái độ chủ quan, coi nhẹ phản ứng của cộng đồng, hoặc quá cứng nhắc trong quá trình tương tác, đều có thể dẫn đến những cuộc khủng hoảng lớn nhỏ.

Người làm truyền thông trên mạng xã hội thường quan tâm đến ba điều: (i) Chiến lược nội dung; (ii) Phương pháp truyền tải nội dung cho phù hợp với từng nhóm đối tượng mục tiêu; và (iii) Bộ máy thực thi chuyên nghiệp. Thiếu bất cứ một điều nào cũng có thể biến chúng ta thành những tay chơi nghiệp dư.

LÊ QUỐC VINH

 

CÁC TIN BÀI KHÁC:

Xem tin theo ngày

Ngày
Tin nổi bật Tin nổi bật
  Hỗ trợ 8 tấn gạo góp phần động viên các lực lượng tuyến đầu và công chức, viên chức, người lao động TPHCM (27/8/2021)
  Công đoàn Sở Tư pháp TPHCM hỗ trợ gần 7.000 vật dụng y tế và sữa dinh dưỡng hỗ trợ bệnh nhân Covid-19 nặng đang điều trị tại Bệnh viện Dã chiến số 16 (22/8/2021)
  Đảng bộ Khối Dân - Chính - Đảng: Chăm lo công chức, viên chức, người lao động và hỗ trợ lực lượng tuyến đầu tham gia phòng, chống dịch Covid-19 (7/8/2021)
  Công đoàn Viên chức TPHCM: Tiếp nhận 10 tấn thanh long hỗ trợ lực lượng tuyến đầu chống dịch (6/8/2021)
  Công đoàn Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND Thành phố đồng hành trong công tác phòng, chống dịch Covid-19 (31/7/2021)
Hình ảnh hoạt động Hình ảnh hoạt động
Video Video