Thông tin lý luận Thông tin lý luận
Nâng cao hiệu quả dạy nghề trong bối cảnh xây dựng nền nông nghiệp đô thị trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

 

 

Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nước ta, đô thị hóa là một quá trình tất yếu khách quan. Đô thị hóa trong điều kiện tiền công nghiệp hóa ít gắn liền với các yếu tố nội tại - động lực cho kinh tế đô thị đã làm tăng thêm khó khăn cho các đô thị như: Một bộ phận lao động trong nông nghiệp mất đất sản xuất, trở nên thiếu công ăn việc làm; dân cư từ nông thôn chuyển về đô thị để làm việc, làm gia tăng nhu cầu về lương thực, thực phẩm; ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước.... Đây là các yếu tố đe dọa sự phát triển nhanh và bền vững của đô thị hiện nay. Trong rất nhiều các giải pháp thì phát triển nông nghiệp đô thị (NNĐT) được xem là hướng đi tối ưu để giải quyết các bất cập liên quan trong tiến trình đô thị hóa, hướng tới xây dựng đô thị sinh thái bền vững cho tương lai.

Những hiệu quả quan trọng mà phát triển NNĐT theo hướng bền vững mang lại, đó là: NNĐT góp phần giảm chi phí đóng gói, lưu trữ và vận chuyển nông sản phẩm để cung ứng cho khu vực đô thị. NNĐT đáp ứng một phần quan trọng nhu cầu về lương thực, rau quả và các loại nông sản phẩm khác một cách trực tiếp, tại chỗ cho cư dân đô thị thay vì phải vận chuyển từ nơi khác đến. Bên cạnh đó, NNĐT có khả năng tạo ra nguồn thực phẩm tươi sống và an toàn, góp phần to lớn vào việc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của cư dân đô thị. Điều này càng thiết thực trong điều kiện yêu cầu về thực phẩm ngày càng tăng cả về số lượng lẫn chất lượng. Khi tốc độ đô thị hoá tăng nhanh, áp lực về công ăn việc làm cho một bộ phận cư dân mất đất sản xuất nông nghiệp càng trở nên gay gắt. NNĐT có khả năng tận dụng quỹ đất đô thị và sức lao động dôi dư để giải quyết bài toán việc làm và thu nhập.

TP.Hồ Chí Minh là nơi có tốc độ đô thị hoá nhanh nhất cả nước. Phát triển NNĐT rất phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu, thủy văn, khoa học công nghệ và đặc biệt là con người và thị trường tiêu thụ lớn,… thành phố đã có nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ nhằm phát triển nông nghiệp đô thị. Kết quả bước đầu của việc đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp thành phố thời gian qua là tạo việc làm cho nhiều lao động tại chỗ, tăng thu nhập, góp phần xóa đói, giảm nghèo, cải thiện môi trường, đóng góp vào sự tăng trưởng của nông nghiệp thành phố. Có thể thấy, “Chương trình phát triển hoa, cây cảnh, chim, cá cảnh” ở TP. Hồ Chí Minh cho hiệu quả kinh tế rất cao.

Nhằm phát triển nông nghiệp đô thị lên một tầm cao mới vào những năm 2020 và xa hơn; trong năm 2009 thành phố đã phê duyệt quy hoạch sản xuất nông nghiệp thành phố đến năm 2020, tầm nhìn 2025 và đang đẩy mạnh nghiên cứu, quy hoạch chi tiết các vùng sản xuất cho từng loại cây con, vùng sản xuất giống cây trồng, vật nuôi. Hiện nay thành phố đã và đang xây dựng các trung tâm nông nghiệp công nghệ cao như: Khu Nông nghiệp Công nghệ cao (Củ Chi), Trung tâm Công nghệ Sinh học (Quận 12), Trung tâm thủy sản (Cần Giờ), ,... nhằm tạo ra các giống cây trồng vật nuôi chất lượng cao, đặc sản, phân bón, kỹ thuật để cung cấp cho nhu cầu tại chỗ và thị trường bên ngoài trong tiến trình phát triển nông nghiệp đô thị.

Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ cao, công nghệ mới; trước hết là nghiên cứu tạo chọn giống, nhân giống, quy trình sản xuất thương phẩm, quy trình thu hoạch, xử lý, bảo quản, vận chuyển sản phẩm … Đây là khâu then chốt, có tính chất quyết định đến tốc độ, chất lượng và hiệu quả của quá trình chuyển đổi từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp đô thị. Hệ thống và tổ chức khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật thông qua các cơ sở thực nghiệm, các điểm trình diễn, các chương trình hội thảo, huấn luyện kỹ năng thực hành…

Xây dựng nền nông nghiệp đô thị là một định hướng rất quan trọng, cần thiết và cấp bách; đặc biệt trong giai đoạn thành phố đang đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa và có dấu hiệu suy thoái môi trường như hiện nay.

Đào tạo nghề cho người lao động là nhân tố quan trọng bậc nhất để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động trong tất cả các ngành nghề, lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế. Chất lượng, hiệu quả đào tạo qua các trường dạy  nghề ngày càng được nâng lên từng bước đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp và của thị trường lao động. Lao động đã qua đào tạo nghề góp phần tích cực vào quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, giải quyết việc làm, xuất khẩu lao động, xóa đói giảm nghèo và xét trên tổng thể đã góp phần vào nâng cao chất lượng và hiệu quả chung của nền kinh tế.

Mục tiêu mà Thành phố Hồ Chí Minh đặt ra cho tất cả các huyện ngoại thành từ nay đến năm 2020 là gắn công tác dạy nghề trong nông nghiệp – phát triển nông thôn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế  nông nghiệp - nông thôn; gắn với phát triển nền nông nghiệp đô thị của Thành phố. Đây là một quan điểm mới tại Thành phố, vì khi chuyển đổi cơ cấu lao động, từ việc được đào tạo nghề lao động nông thôn có thể làm việc tại doanh nhiệp trong địa bàn nông thôn, hoặc tại các trung tâm việc làm trong từng huyện ngoại thành… vừa phù hợp khoảng cách lao động làm việc, vừa nâng cao thu nhập người lao động.

Thực trạng dạy nghề nông nghiệp tại thành phố.

Thủ Tướng Chính Phủ đã có Quyết định 1956/QĐ-TTg, phê duyệt Đề án "Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020", trong đó đối tượng dạy nghề là lao động nông thôn trong độ tuổi lao động, có trình độ học vấn và sức khỏe phù hợp với nghề cần học. Ưu tiên dạy nghề cho các đối tượng là người thuộc diện được hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, hộ nghèo, hộ có thu nhập tối đa bằng 150% thu nhập của hộ nghèo, người dân tộc thiểu số, người tàn tật, người bị thu hồi đất canh tác.

Tại Quyết định 971/QĐ-TTg ngày 1/7/2015, quy định trên đã được sửa đổi, bổ sung. Cụ thể, đối tượng dạy nghề là lao động nông thôn từ đủ 15- 60 tuổi (đối với nam), 55 tuổi (đối với nữ), có trình độ học vấn và sức khỏe phù hợp với nghề cần học, bao gồm:

+ Người lao động có hộ khẩu thường trú tại xã.

+ Người lao động có hộ khẩu thường trú tại phường, thị trấn đang trực tiếp làm nông nghiệp, hoặc thuộc hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi.

Trong các đối tượng nêu trên, ưu tiên đào tạo nghề cho người lao động thuộc diện hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người thuộc hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp, ngư dân. Quyết định cũng bổ sung quy định tổ chức đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Cụ thể, việc tổ chức đào tạo nghề cho lao động nông thôn (bao gồm cả đào tạo nghề nông nghiệp và đào tạo nghề phi nông nghiệp) chủ yếu là dạy thực hành và được thực hiện tại nơi sản xuất. Thời gian đào tạo phải phù hợp với nghề đào tạo, đặc điểm của quy trình sản xuất, quy trình sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi ở từng vùng, từng địa phương và phù hợp với nhu cầu của người học. Các nghề đào tạo cho lao động nông thôn phải đa dạng, cụ thể, theo nhu cầu của người học và thực tiễn sản xuất; từ đào tạo một công đoạn, một kỹ năng nghề nhất định, đến đào tạo cấp văn bằng, chứng chỉ một cách đầy đủ, toàn diện theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.

Như vậy, so với các quy định chung của cả nước, đào tạo nghề nông nghiệp tại thành phố Hồ chí Minh có sự khác biệt nhất định. Đó là đào tạo các nghề nông nghiệp ứng dụng khoa học công nghệ cao với các đối tượng cây trồng, vật nuôi đã được xác định phục vụ cho việc phát triển các vùng chuyên canh, góp phần xây dựng NTM.

Thành phố Hồ chí Minh có nhiều cơ sở được giao đào tạo nghề nông nghiệp như Trung Tâm Dạy nghề NNCNC, thuộc Ban Quản lý khu NNCNC; Trường Trung cấp Nông nghiệp và Trung Tâm Khuyến nông, thuộc Sở Nông nghiệp & PTNT; các Trường Dạy nghề thuộc hệ thống Nhà nước tại các quận huyện; các Trường dạy nghề tư nhân như Trường Dạy nghề Bonsai Thanh Tâm, quận 12…Mỗi cơ sở đều có chức năng, nhiệm vụ để đào tạo nghề nông nghiệp. Cụ thể như, Trung Tâm Khuyến nông Quốc gia được Bộ NN&PTNT giao nhiệm vụ đào tạo nghề bổ sung vào chức năng huấn luyện, đào tạo nông dân đã được quy định từ khi mới thành lập. Và như thế, các Trung Tâm Khuyến nông các tỉnh thành cũng tham gia lãnh vực này theo hệ thống. Tuy nhiên, đến 2016 mới chỉ có 32/63 TTKN tỉnh, thành phố được các sở Lao động, Thương binh & Xã hội cấp phép đào tạo. Sở Nông nghiệp & PTNT thành phố giao nhiệm vụ đào tạo này cho Trường Trung cấp KT Nông nghiệp trực thuộc. Ủy Ban Nhân Dân các quận huyện cũng giao nhiệm vụ đào tạo nghề cho lao đông nông thôn trên địa bàn cho các Trung tâm dạy nghề trực thuộc. Gần đây Ban Quản lý khu NNCNC thành phố cũng thành lập mới Trung Tâm Dạy nghề NNCNC nhằm phục vụ cho việc chuyển giao kiến thức nông nghiệp mới cho bà con nông dân trong vùng. Đối với các Trường nghề tư nhân, Bonsai Thanh Tâm là một trong những cơ sở tổ chức đào tạo một số nghề như bonsai, tiểu cảnh, trồng Lan, nuôi cá cảnh…khá hiệu quả. Đối tượng theo học khá rộng rãi, bao gồm cả miền Đông và Tây Nam bộ. Một điều đáng bàn đó là, chưa có sự phối hợp chặt chẻ giữa các cơ sở đào tạo này, hoặc chỉ là sự phối hợp song phương khi triển khai đào tạo trên một địa bàn cụ thể với các đối tượng cây trồng, vật nuôi nhất định chứ chưa có sự phối hợp toàn diện, thống nhất chương trình, kế hoạch đào tạo chung toàn thành phố.

Về nội dung, chất lượng, quy trình đào tạo cũng có nhiều vấn đề cần bàn. Theo thống kê của Bộ NN&PTNT vùng Đông Nam bộ; trong đó có thành phố Hồ Chí Minh, trong 3 năm (2014-2017) chỉ có 15, 6% số người sau khi học nghề có việc làm mới, và có tới 52,1% người quay lại làm nghề cũ có năng suất và thu nhập cao hơn; số còn lại được các doanh nghiệp, hoặc các hợp tác xã (HTX) bố trí công việc. Đáng chú ý nữa là mới chỉ có 4,4% số người học xong có việc làm được bao tiêu sản phẩm làm ra. Tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long số người học nghề nông nghiệp ra có công việc mới và quay lại nghề cũ nhưng có thu nhập cao hơn đạt tới 76, 3%. Số người sau khi học, làm ra sản phẩm và được bao tiêu chỉ đạt 2, 4% với nghề nông nghiệp, và 97,4% với nghề phi nông nghiệp.

Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh thời gian tới:

Một là, điều chỉnh nâng mức hỗ trợ chi phí đào tạo nghề phù hợp với thị trường hiện nay. Tăng cường cơ hội tiếp cận vốn vay tự tạo việc làm cho lao động nông thôn học nghề, mở rộng nguồn vay bằng việc thành lập thêm các quỹ hỗ trợ tín dụng cho lao động nông thôn tự tạo việc làm; tiếp tục cải cách hành chính để đơn giản hóa các thủ tục vay vốn, thiết lập các kênh hỗ trợ, tư vấn vay vốn cho lao động nông thôn học nghề.

Hai là, tăng cường giáo viên cơ hữu tại cơ sở đào tạo nghề. Áp dụng linh hoạt những quy định đối với giáo viên dạy nghề là thợ lành nghề, nghệ nhân để khuyến khích người giỏi nghề, có nhiều kinh nghiệm thực tế tham gia; quy định bắt buộc người tham gia dạy nghề phải có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm như hiện nay gây khó khăn cho không ít trường hợp là nghệ nhân cao tuổi có tâm huyết muốn tham gia để giúp lao động nông thôn. Với những trường hợp này nên xây dựng tiêu chí thay thế để đánh giá năng lực sư phạm của họ như: số năm kinh nghiệm trong nghề hoặc số lao động đã được họ truyền nghề trong quá trình hành nghề…

Ba là, các cơ sở dạy nghề cần định kỳ điều chỉnh lại chương trình đào tạo theo hướng xác định mục tiêu đào tạo phù hợp với yêu cầu; xác định tỷ lệ phù hợp giữa lý thuyết và thực hành, đặc biệt ưu tiên nhiều thời gian dạy thực hành để nâng cao kỹ năng nghề cho người học. Một số lĩnh vực sản xuất (chủ yếu là nông nghiệp) mang tính thời vụ chỉ diễn ra ở thời điểm nhất định trong năm hoặc chu kỳ sản xuất kéo dài… nên sẽ khó khăn cho việc thực hiện các phần thực hành, thăm quan, trải nghiệm thực tế. Do đó, trong chương trình đào tạo cần căn cứ đặc thù nghề để xác định thời gian, phương pháp và hình thức đào tạo để quá trình đào tạo luôn gắn liên với thực tế lao động sản xuất. Giáo trình, tài liêu học tập cũng là một trong những hạn chế trong đào tạo nghề cho lao động nông thôn thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ thiếu về số lượng mà ngay cả những giáo trình, tài liệu hiện tại phần lớn chưa phù hợp với đối tượng sử dụng là lao động nông thôn học nghề do nội dung trình bày vẫn nặng tính hàn lâm, trong khi người học nghề có trình độ văn hóa khá thấp. Chính vì thế, ngoài đảm bảo cung cấp đủ số lượng giáo trình, tài liệu các môn học của mỗi chương trình đào tạo cho các học viên, cần phải thay đổi cách xây dựng, cách trình bày nội dung để người học dễ tiếp cận và tiếp thu được kiến thức, như: biên tập thành những cuốn cẩm nang về nghề, có hình vẽ minh họa, chỉ dẫn chi tiết hoặc dưới dạng video clip.

Bốn là, cần tiếp tục tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho những cơ sở dạy nghề còn thiếu theo hướng tập trung, tránh dàn trải như thời gian qua; ưu tiên đầu tư hoàn thiện cho những cơ sở dạy nghề mà tại địa phương có nhu cầu học nghề lớn trước, nơi có nhu cầu học nghề ít hơn sau. Ngoài ra, việc mua sắm thiết bị vật tư phục vụ thực hành thường có tiến độ trễ giữa nhu cầu và thời gian để thực hiện việc mua sắm; do đó cần xây dựng được định mức sử dụng vật tư, xây dựng quy trình mua sắm vật tư để giảm thời gian trễ trong thực hiện việc mua sắm đối với từng nghề nhằm đáp ứng kịp thời đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Tăng cường xã hội hóa hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn bằng việc huy động các nguồn đầu tư từ xã hội cho các cơ sở dạy nghề; hợp tác với doanh nghiệp  để tận dụng cơ sở vật chất, máy móc thiết bị để vừa giảm chi phí đầu tư, vừa gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của bên sử dụng lao động.

Năm là, tăng cường hoạt động tư vấn lựa chọn nghề học và coi hoạt động này là yêu cầu bắt buộc trong quy trình tuyển sinh, đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đồng thời, tăng cường hoạt động thông tin và giới thiệu việc làm. Tổ chức định kỳ hội chợ việc làm tại các huyện, các xã để lao động nông thôn dễ dàng tiếp cận. Xác định chính sách sử dụng lao động nông thôn là một trong những tiêu chí đóng góp với xã hội, địa phương khi doanh nghiệp đăng ký đầu tư và có cơ chế hỗ trợ thỏa đáng cho những doanh nghiệp tích cực đóng góp vào đào tạo, sử dụng lao động nông thôn qua đào tạo nghề.

Trên cơ sở các giải pháp đã đề ra nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới, để các giải pháp khi áp dụng vào thực tế mang lại hiệu quả đòi hỏi có sự chỉ đạo quyết liệt của thành phố, các cơ quan quản lý về hoạt động đào tạo nghề, các cơ sở dạy nghề và phản hồi từ người học và người sử dụng lao động. Trong đó, các cấp quản lý phải có vai trò chủ động trong việc đề ra các chủ trương, chính sách hiệu quả; các cơ sở dạy nghề tích cực triển khai và không ngừng sáng tạo, đổi mới; người học cũng cần chủ động hơn nữa trong việc tìm kiếm thông tin, tìm hiểu ngành nghề để lựa chọn nghề học phù hợp; doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm, chủ động hơn trong việc tham gia vào xây dựng chương trình đào tạo và công tác tổ chức đào tạo nghề, ưu tiên sử dụng lao động nông thôn qua đào tạo nghề.

TS. Lê Ngọc Đức

Giám đốc Trung tâm Dạy nghề -

Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 - Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP về việc ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn do Chính phủ ban hành.

- Quyết định 1956/QĐ-TTg năm 2009 phê duyệt đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

- Quyết định 46/2015/QĐ-TTg quy định chính sách hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp, đào tạo dưới 03 tháng do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

- Quyết định 481/QĐ-BNN-TCCB năm 2014 phê duyệt chương trình, giáo trình dạy nghề trình độ sơ cấp nghề phục vụ đào tạo nghề cho lao động nông thôn do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành.

- Thông tư 42/2015/TT-BLĐTBXH quy định về đào tạo trình độ sơ cấp do Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành.

- Quyết định số 10/2009/QĐ-UBND ngày 22 tháng 01 năm 2009 của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình hành động của Thành ủy về nông nghiệp, nông dân, nông thôn theo Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm 2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X.

- Quyết định 2041/QĐ-UBND năm 2012 phê duyệt Đề án “Đào tạo nghề lao động nông thôn trong lĩnh vực nông nghiệp và ngành nghề nông thôn tại xã xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố đến năm 2015, định hướng đến năm 2020” do Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh ban hành.

 

 

 

CÁC TIN BÀI KHÁC:

Xem tin theo ngày

Ngày
Tin nổi bật Tin nổi bật
  Hội nghị giới thiệu Nghị quyết đại hội Công đoàn các cấp (1/6/2019)
  Đảng bộ Sở Tài chính: Học tập, quán triệt chuyên đề về Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (29/5/2019)
  Đảng ủy Sở Tài chính lãnh đạo hoàn thành việc sắp xếp cơ cấu tổ chức bộ máy (29/5/2019)
  Đoàn Khối Dân - Chính - Đảng: Lớp học 6 Bài Lý luận chính trị đợt 1 - Năm 2019 (26/5/2019)
  Đoàn Khối Dân - Chính - Đảng: Tập huấn Kỹ năng giao tiếp công sở và kỹ năng xây dựng hình ảnh bản thân (26/5/2019)
Hình ảnh hoạt động Hình ảnh hoạt động
Video Video